Afghanistan als geopolitiek strijdtoneel (13/07/11)

Vorige maand publiceerde het Trans National Institute een interessant artikel over de geopolitieke dimensie aan de strijd in Afghanistan, een onderwerp waar de media maar weinig of zelfs helemaal geen aandacht aan besteden. Dat is onterecht, aldus het stuk, want deze strijd om toegang tot en distributie van grondstoffen zal zeer grootschalige gevolgen hebben voor de machtsverhoudingen in de wereld.

De gedachte achter het artikel is als volgt. De fossiele brandstoffen raken op, maar in Centraal-Azië, ten noorden van Afghanistan, liggen nog grote voorraden, vooral gas, die hun weg naar de internationale markten nog maar mondjesmaat vinden. Hier is dus geld te verdienen. Grote internationale spelers, de Verenigde Staten, China en Rusland, proberen elkaar de loef af te steken en hebben alle drie hun eigen voorkeur hoe deze voorraden aan de wereldmarkt ontsloten moeten worden. Dat leidt soms tot grote spanningen. De Verenigde Staten ziet graag dat de grondstoffen middels een pijpleiding via bondgenoten Afghanistan, Pakistan en India worden ontsloten. Zo wordt bovendien 'aartsvijand' Iran omzeild, dat potentieel een grote leverancier is voor Zuidoost-Azië.

Om het Centraal-Aziatische gas te vervoeren voerden de Amerikanen in de tweede helft van de jaren negentig gesprekken met de Taliban. In februari en november 1997 kwamen zelfs twee Talibandelegaties, op uitnodiging van de Amerikaanse oliemaatschappij Unocal, op bezoek in de Verenigde Staten. Door de voortdurende burgeroorlog, druk van Amerikaanse feministen en aanslagen van en vergeldingen tegen Al-Qaida liepen deze plannen uiteindelijk spaak.

Sinds de interventie en bezetting van Afghanistan is de Amerikaanse ambitie voor een pijpleiding door Afghanistan nieuw leven ingeblazen. Het artikel merkt op dat het momenteel steeds waarschijnlijker wordt dat die er ook echt komt, tot groot ongenoegen van China en Rusland. In 2010 is hierover een akkoord gesloten in het gasrijke Turkmenistan en in april dit jaar keurde het Afghaanse parlement het plan goed. De Asian Development Bank wil het project financieren dat volgens planning in 2014 moet worden afgerond. Of deze pijpleiding er uiteindelijk ook komt is echter de vraag. Onveiligheid in Afghanistan blijft, net als in de jaren negentig, het grootste obstakel.

(Een deel van dit bericht is mede gebaseerd op het boek The New Great Game van Lutz Kleveman uit 2003.)